ዝተፈላለዩ ጽሑፋት

ኣግኣዝያውነት፡ ምእንቲ ኤርትራ ንዝተሰውኡ እናኽበርካ፡ ንኤርትራ ምድምሳስን ምኽሓድን ዝዓለመ!

ኣግኣዝያውነት፡ ምእንቲ ኤርትራ ንዝተሰውኡ እናኽበርካ፡ ንኤርትራ ምድምሳስን ምኽሓድን ዝዓለመ!

ነቶም ንሓንቲ ኤርትራ ኢሎም ዝተሰውኡ እናኽበርካን እናሞጎስካን፡ ነታ ዝተሰዉኡላ ሃገር ምድምሳስን ምኽሓድን፡ እቲ ካልእ ምኽሓድን ምጥላምን ስዉኣትና’ዶ ኣይኮነን? ካብ ዝብል ሕቶ ተበገሲ፡ ነዚ ነዊሕን ዓቕሊ ዝሓትትት ዓንቀጽ ከዳሉ ነቒለ ኣለኹ። እቶም ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተሰውኡ ሓርበኛታት፡ ነታ ኣብ 50’ታት፡ ብሃይለስላሴ ዝተጎብጠት ኤርትራ መሊሶም ንኽውንንዋ ደኣ’ምበር፡ ምእንቲ’ታ ሕጂ ኣጋኣዝያን ኢና ዝብሉ ዘለዉ ጉጅለ ሰባት [ወይ ውልቀ ሰብ] ዝጠቕሳ ዘሎ ሓሳባዊት “ሃገረ ኣግኣዝያን” ክብሉ ከም ዘይተሰውኡ ዝኾነ መወከሲ ዘየድልዮ ግሉሕ ሓቂ እዩ።

እዚ ኣግኣዝያን ኢሉ ነቒሉ ዘሎ ስነ ሓሳብ ወይ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ፡ ከም’ቶም ኣብ ገለ ገለ ሃገራት ዘለዉ፡ ኣኽረርቲ ወይ ሕሉፋት ወይ ድማ ብልክዕ ንምዝራብ ጥሩፋት ፖለቲከኛታት፡ (ንውሱን ክፋል ሕብረተሰብ ዝውክል) ደኣ’ምበር፡ ንብምልኡ እቲ ንሶም ንውክለካ ኢና ዝብልዎ ዘለዉ ክፋል ሕብረተሰብ ይውክሉ’ዮም ኢልካ ምሕሳብ፡ ግጉይ ኣስተብህሎን ናብ ጉጉይ ስጉምቲ ዝወስድ መረዳእታን’ዩ። እቲ ናይ ፈለማ መፍትሒ፡ ንኣግኣዝያን ይኹን ንኻልኦት ፖለቲካዊ መልክዕ ዘለዎም ምንቅስቓሳት፡ ንዝተወሰነ ክፋል ሕብረተሰብ ጥራይ ኽሓቑፉ ዝኽእሉ ምዃኖም ምእማን’ዩ። ዋላ’ኳ ኣብ ባህሊን ቋንቋን ናይ’ቲ ሕብረተሰብ ኣትዮም፡ ንኻልእ ክፋል ሕብረተሰብ ክንጽልዎን ኣብ ትሕቲኡ ከንብርዎን ዝፍትኑ እንተኾኑ፡ [ብኽልቲኡ ወገን] ነቶም ‘ኤርትራ ናይ ትግርኛ ሃገር ኢያ’ ብምባል። ኣብ ቋንቋን ባህሊን ናይ ትግርኛ ዝተመርኮሰት ሃገር ክምስርቱ ዝደልዩ በቲ ሓደ። ኣብ ባህሊን ልምዲን ኣብ ቋንቋ ዓረብ ዝተመርኮሰት ሃገር ክትህልዎም ዝደልዩ ዜጋታት ድማ በቲ ካልእ ወገን። ምህላዎም ክንኣምን ድማ ግቡእ እዩ። ንርዱእ ምኽንያት፡ ናይ ሓደ ነገር ደጋፊ፡ ናቱ ተጻራሪ ኣለዎ። ኣብ ኤርትራ፡ እቲ ‘ኤርትራ ዓረባዊት ሃገር’ያ። ኣቦታትና’ውን ዓረባዊት ሃገር ንምግባራ’ዮም ዝቃለሱ ነይሮም፡ ምስ ጎረባብትና ሃገራት ዓረብ ኮይንና ድማ ሓያላት ክንከውን ኢና።’ ዝብል ፍልስፍናን ጥሙሕን ውሑዳት ተጻራሪ ወሊዱ። እቲ ተጻራሪ ድማ ብስም ኣግኣዝያን መጺኡ፡፡ ‘ምስ ትግራዎት ኣሕዋትና ኮይንና ሓያላትን ተፈራሕቲን ክንከውን ኢና’ ዝብል ፍልስፍና ፈጢሩ ጥሙሑ ከተግብር ይጽዕር ኣሎ። እቲ ክትግበር ድዩ ኣይክትግበርን፡ ኣብ ባይታ ክረአ ድዩ ኣይክረአን ዘይተረጋገጸ፡ ጌና ከሎ፡ ኣብ ሰባት ራዕድን ፍሕፍሐን ፈጢሩ ምህላዉ ንርዳእ። እቲ ምኽንያት፡ ንዓይ ከም ዝመስለኒ፡ ኣብ’ቲ ብዙሓት መንእሰያት ንታሪኻዊ ፍጻመታትን ሕሉፍ መሰረታት ሕብረተሰብናን ዘለዎም ኣፍልጦ ድኹም ብምዃኑ፡ በታ ድኽመቶም መጺኡ፡ ‘ንሕና ኣግእእዝያን ንበሃል፡ ምስ ትግራዎት ሓደ ስድራቤት ኢና’ ኢሉ ክጉስጉስ ስለ ዝጀመረ፡ ኣብዚ ኣዋን’ዚ ዘሎ መንእሰይ ድማ፡ ካብ ነገራት ክፍትሾምን ባዕሉ ክበጽሖምን፡ ኣብ ከም ፓልቶክ ዝተዘረበ መደረታት ከም ሓቀኛ ፍልጠትን ሓቀኛ ሓበረታን ናይ ምውሳድ ልምዲ ኣማዕቢሉ ስለ ዝጽንሐ፡ ነዚ ንኣግኣዝያን ዝብል ስነ ሓሳብ ርሒብ ዕድል ተከፊቱሉ ጸኒሑ። ንሱ ድማ ኣይሓመቐን ገጹ ከይሸፈነ ስለ ዝመጸ፡ ዝያዳ ተባዕን ዝያዳ ሓቀኛን ኮይኑ ክቐርብ ሓጊዝዎ ክብል እደፍር። ብድሕሪ’ዚ፡ ነቲ ዝበዝሕ ክፋል ሕብረተሰብ ንስኻ ኢኻ ርእሲ ሃገር ይብሎ ስለ ዘሎ፡ ንታሪኽ ክፍትሾ ኣየተደረኸን። እምበር ከምዞም ኣብ ዝቕጽል ጽሑፋት እንርእዮም። እዚ ናይ ኣግኣዚያን ዝብል ፍልስፍናዊ ጥሙሕ ውሑዳት ሰባት፡ ከምቲ ዝገልጽዎ ዘለዉ ከም ዘይኮነ ክንርዳእ ኢና፡፡ እቶም ኣብ ታሕቲ ኣነ ተወኪሰሎም ዘለኹ ጽሑፋትን መጻሕፍትን፡ ማንም ሰብ ብቐረባ ክረኽቦም ዝኽእል ስለ ዝኾነ፡ ልዑል ብልጫ ኣልዎም። እምበኣር ንመጀመሪ ዝኣክል ኣብዞም ዝስዕቡ ሰለስተ ክፋላት ከተኩር’የ።

ሓደ፥ እቲ መበገሲ ጽሑፈይ ዝኾነ ኣግኣዝያን ዝብል ቃል፡ ክሳዕ ኣበየናይ ርሕቀት ዘመንን፡ ስፍሓት ቦታን ከም ዝነበረ?

ክልተ፥ እቲ ታሪኻዊ ፍጻመታት፡ ብዓይኒ ኤርትራውያንን ብዓይኒ ትግራዎትን ከምኡ’ውን ብዓይኑ ኣምሓሩ እንታይ ከም ዝመስል?

ሳልሳይ፥ እቲ ትግራይ ትግርኚ ዝብል ቃል፡ ፈጠራዊን ጥሙሕ ውሑዳት ሰባት ከርዊ ዝፍትን ቃል ምንባሩን ምዃኑን ንምርኣይ ድማ በቲ ሳልሳይ። እየ ተበጊሰ ዘለኹ።

እዞም ሰለስተ ገዘፍቲ ነጥቢታት፡ ገለ መጻሕፍቲ ተወኪሰ ብምንጽጻርን ብምግንዛብን ዘቕርቦም ዘለኹ እዮም። ካልእ’ውን ንእግረመንገደይ ዝብሎ ክህሉ’ዩ። እቶም ዝተጠቐምኩሎም መወከሲታት፡ (ከምቲ ልዕል ኢሉ ዝተገለጸ) መብዛሕቲኹም ኣንበብቲ ትግርኛ ብቐረባ ክትረኽብዎምን ክትርድእዎምን እትኽእሉ መጻሕፍቲ ስለ ዝኾኑ ልዑል ብልጫ ኣለዎም። እቶም ዝተወከስኩዎም መጻሕፍቲ፡ በቶም ሕጂ ኣግኣዝያን ኢና ዝብሉ ዘለዉ፡ ተዛረብቲ ትግርኛ ዝተጻሕፉ ብምኳኖም ዘይከምቲ ሕጂ ዝሰብኩዎን ዝጉስጉስዎን ዘለዉ፡ ናይ ታሪኽ መጻሕፍቶም፡ ኣዝዮም ዝገራጨዉን ዘይመሳሰሉን ኮይኖም ኢና ክንረኽቦም። እቲ ሃገረ ኣግኣዝያን ክምስርት ዝሓስብ ዘሎ፡ ንናይ ኤርትራ መጻሕፍቲ፡ ናይ ህግደፍ ኢድ ኣለዎ ኢሉ ክኸሕዶን ክነጽጎን ከሎ፡ እቲ ሓደ ድማ፡ ናይ ኢህወደግን ናይ ኣምሓሩን ኢድ ኣለዎ ኢሉ ይኸስ ስን ንምቕባሉ ይሕንግድን ኣሎ። ስለ’ዚ፡ ሓደ ምኽሪ ከቕርበልኩም ደስ ይብለኒ። ቅድሚ ኣግኣዝያን ክትኮኑ ምውሳንኩም፡ ነዞም ታሪኻዊ ፍጻመታት ካብ ናይ ተስፋጽዮን ልሳን ወጻኢ ባዕልኹም ኣንቢብኩም ክትምርምርዎ ፈትኑ። በዚኦም ስለ ዝተጻሕፈዩ፡ በቲኦም ስለ ዝተጠምዘዘዩ ከይበልኩም፡ ብርትዒ፡ ብስነ መጎት፡ ብጭብጢ ንሓቂ ክትረኽብዋ ፈትኑ። ደሓር እቲ ውሳነ ናብ ዝኸደኩም የብሉን። እቶም ኣግኣዝያን ኮይንኩም እናበልኩም ንዘመናት ዝጸንሐ ፍቕሪ ክትቀትሉን ሕነ ክትፈድዩ ክትልዓሉን እትህቅኑ ድማ፡ በቲ ተገሊጹ ዘይውዳእ መርትዖታትን ጭብጢታትን ከተእምንዎምን ክትመልስዎምን ፈትኑ።
እዚ መድረኽ’ዚ፡ ታሪኽ ጠቀስ መጻሕፍቲ ከተንብብን ክትውከስን እንተደሊኻ፡ እሞ እንተተወኪስካ፡ በቶም ገለ ኣሕዋትና፡ ‘ናይ ህግደፍ ፕሮፖጋንዳ’ዩዚ። ስለዚ መወከሲና ክኸውን ኣይግብኦን’ዩ’ ዝብል ግብረመልሲ ትሰምዕ። በቶም ካልኦት ድማ፡ ‘ናይ ጸዓዱ መጻሕፍቲ’ዩ’ዚ። ስለዚ ኣይንቕበሎን’ ክብሉኻ ይውዕሉን ይሓድሩን። እቲ እቶም ቀዳሞት (ኣንድነታውያን) ዝደልይዎ መወከሲታት፡ ንህላወ ኤርትራ ኣህሲሱ፡ ንህላወ ዓባይ ኢትዮጵያ ዘድምቕ መጻሕፍቲን ጽሑፋትን’ዩ። ከምኡ እንተኾይኑ፡ ጻዕዳ ይጽሓፎ ጸሊም ኣየገድሶምን። ንህላወታ ዝደልይዎ ኣብ ኢድ ኣቦታቶም ዝመኸኸት ኢትዮጵያ ዝመልስ መሲሉ ጥራይ ይሰመዓዮም’ምበር ብዓቢ ጨብጨባ እዮም ዝቕበልዎ።
እቶም ሕጂ ብናይ ኣዝዮም ውሑዳት፡ ምናልባት’ውን ብናይ ሓደ ሰብ ፈጠራዊ ጥሙሕ ዝለዓዓሉ ዘለዉ ኣግኣዝያን (ናይ ኤርትራ ጥራይ ክነሱ፡ ምስ ትግራዎት ሓደ ዝገብረና ጥንታዊ ስም ዝብሉ ዘለዉ) ድማ፡ መዝሙር ሓደ ምድግጋም ስለ ዝፍተዎም፡ ጸዓዱ ዝጸሓፍዎ እንተኾይኑ ኩሉ ሓሶት’ዩ ዘስምዕ መደምደምታ ይህቡ ኣለዉ። ኤርትራውያን ዝጸሓፍዎ እንተኾይኑ’ሞ፡ ነታ ዝደልይዋ ዘለዉ ናይ ፈጠራ ሃገር (ኣግኣዝያን፡ ትግራይን ኤርትራን ዝሓወሰ) ) ዝጻረር ታሪኻዊ ሓቂታት እንተኾይኑ፡ ካብ ክቕበልዎ ከም ንሰይጣን መስቀል ሒዞም ክጸንሕዎ ይመርጹ። ኣነ ድማ እብሎም ኣለኹ፡ ንህላወ ኤርትራ ዘውሕስ ታሪኻዊ ሓቂታት ካብ ምእካብ ድሕር ኣይክብልንየ። ንስኹም ድማ ከተንብብዎ ኢኹም።
“ነገር ሕማቕ ኣጋጣሚ፡ እቲ ብትግራዎትን ብኣምሓሩን ከምኡ’ውን ብወጻእተኛታት ዝተጻሕፈ፡ ገለ ገለ መጻሕፍቲ፡ ነቶም ናይ ሽዑ ፈለጥቶምን ፈተውቶምን ብምውካስን ንዕኦም ንምሕጓስን ዝተጻሕፉ ኣለዉ” ዝብሉ ሰባት’ኳ እንተሃለዉ፡ ኣነ ምስዚ ሓሳባት ክሰማማዕ የጸግመኒ እዩ። ኮይኑ ግን፡ ንናይ ቀጻሊ ጥሙሓቶም ንምትግባር፡ ዝተፈብረኹን ዝተጠምዘዙን ከምኡ’ውን ዝተፈጠሩን ፍጻመታትን ቃላትን (ንኣብነት ድሒርና ከም እንከታተሎ፡ እዚ ትግራይ ትግርኚ ዝብል ቃል ናይ ፈጠራ ቃል’ዩ) ከም ዘለዉ ምስ እንርዳእ፡ ንዓና ንናይ ህላወን ዘይህላወን ሕቶ ክኾኑ ስለ ዝኽእሉ፡ ብግቡእ ክንምርምሮምን ነጻ ኮይንና ርእይቶና ከነቐምጠሎምን ግዴታ ኣሎና። ታሪኻዊ ፍጻመታት፡ ምስ ናይ ህሉውን መጻኢን ረብሓታትካ ከተተኣሳስሮ እንተፈቲንካ፡ ሓቀኛ መወከሲታት ኣይትጥቀምን፡ ነቶም ዝተወከስካሎም ምንጪታት ድማ ብግቡእ ኣይትገልጾምን። ንኣብነት፡ ኣንድነታውያንን ኣጋኣዝያውያንን ዝጥቀሙሎም ዘለዉ መወከሲታት፡ ንናይ ቀጻሊ ጥሙሓቶም ዝሕግዝዎም ደኣ’ምበር፡ ንህላወን ቀጻልነትን ህዝቢ ኤርትራ ዝሕግዝ ኣይኮነን። ንሎሚ ግና፡ እቶም ግዳይ ጥሙሕ ውልቀሰባትን ጉጅለታትን ክንከውን ንፍተን ዘሎና ነኣሽቱ፡ ብቐረባ ክንረኽቦም እንኽእል መጻሕፍቲ ተወኪሰ ነዚ ነዊሕ ዝርዝር ከቐምጥ መዲበን አቐምጥን ኣለኹ።
ምስ’ዚ ኣብ ላዕሊ ዝገለጽኩዎ፡ ምስቲ ኣብ ታሕቲ ዝስዕብ፡ ምስዚ ህሉው ኩነታት ክትከይድ እትኽእል ሓንቲ ዓባይ ሕቶ ከቕርበልካን ከቕርበልክን ደስ እብለኒ። ንሳ ድማ፡ “ብምንታይ ኢኻ ትርኢ” ትብል ሕቶ እያ! እወ፡ “ብምንታይ ኢኻ ትርኢ?” እዚ ሕቶ’ዚ፡ ሕርይቲ ዝተባህለት ሰብ (ገጸ ባህሪ) ኣብ መጽሓፍ ድኳን ትበርህ፡ ኣብ ባር ዳንድሽ፡ ንተገልገልቲን ንዳንዳሽ ባዕሉን ዘቕረበትሉ ኣዋጣሪ ሕቶ’ዩ። ክሳዕ ሎሚ’ውን ግቡእ መልሱ ኣይረኸበን። ንሳ ከምዚ እናበለትያ ክትሓትት ኣምስያ፥

ሕርይቲ፡ “ብምንታይ ኢኹም ትርእዩ? በዚ! እንታይ ዲኹም ትርእዩ? ከመይ ዲኹም ትርእዩ?”

እዚ ሕቶ’ዚ፡ ከም ሎሚ ጌሩ ብምድግጋም ክለዓል ዝድልየሉ መድረኽ ዝህሉ ኣይመስለንን። እወ፡ ንሕሉፍ ብናይ መን ዓይኒ፡ ወይ ብምንታይ ኢኻ ትርእዮ? ንህልዉ ብናይ መን ዓይኒ፡ ወይ ብምንታይ ኢኻ ትርእዮ? ንመጻኢኸ? ኣብዚ መድረኽ’ዚ፡ ብናይ ኣግኣዝያናዊ ዓይኒ ንኤርትራ ጠሚትና ናብ ግጉይ መደምደምታ ክንከይድ ዝተቐረብና ብዙሓት ኣለና። ብኣንጻሩ ድማ፡ ብናይ ኣንድነት ዓይኒ ጠሚትና ናብ’ቲ ከም በረድ ዝመኸኸ ሕሉፍ ክንምለስ እንብህግ ኣለና። በቲ ሳልሳይ ወገን ድማ፡ ሰለማዊን ልዝባዊን ዝመፍትሒታቶም ሽግራት ኣግኣዝያን፡ ብኻልእ ዓይኒ ርኢና፡ ከይቀደመኒ ክቕድሞ እንብል ኤርትራውያን ኣሎና። በቲ ራብዓይ ወገን ድማ፡ ዝበዝሕ ካብ ህዝብና ቋንቋ ዓረብ ዘይፈልጥ ክነሱ፡ ብዓረባዊ ስምዒትን ጥሙሕን ተደሪኾም፡ ኤርትራ ዓረባዊት ሃገር ክገብርዋ ዝህቅኑ ኣለዉ። እዚ ኹሉ ናይ ኣረኣእያ ሕቶን ብጌጋ ኣረእእያ ዝብጻሕ ግጉይ መደምደምታን እዩ።
ናይ ሎሚ ቀንዲ ኣርእስተይ፡ ኣግኣዝያን፡ ካብ መዓስን ካበየኖት ከባቢታት ኤርትራን ከም ዝኾነ ዘርኢ ጭብጢታት ንምቕራብ ስለ ዝኾነ ንቑሎይ፡ ብዛዕባ ኣንድነታውያን ብዙሕ ኣይከተኩረሎምን’የ።

ይቕጽል!

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s