ዝተፈላለዩ ጽሑፋት

ፈጠራዊ ኣተሓሳስባ ብ Ghirmay Abraham

                 ፈጠራዊ ኣተሓሳስባ 
                         ብ Ghirmay Abraham

    ፈጠራዊ ኣተሓሳስባ፡ ኣብ ህይወት ደቂ-ሰብ ውልቃዊ ደረጃ ዘዕብን ናብ ዘይተበጽሐ ክውንነት ወይ ንዓለም ብኻልእ ሸነኽ (ዘይተለምደ) ኣጠማምታ ንኽንርእያ ዝሕግዝን ጥበባዊ ክእለት’ዩ። ዋላ’ኳ ኣብዚ እዋን’ዚ ኵሉ ሰብ ምስ ፈጠራዊ ዓቕሙ ከም ዝውለድ እተረጋገጸ እንተዀነ፡ ክሳብ’ዚ ቀረባ እዋን፡ ፈጠራ ምስ ስነ-ጥበበኛታት፡ ሙዚቀኛታትን ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠትን ጥራይ’ዩ ክተኣሳሰር ጸኒሑ። ኤድዋርድ ዴ ቦይ ዝተባህለ ናይዚ ዓውዲ’ዚ ክኢላ ከም ዘመልከቶ፡ “ብዘይ ፈጠራ ዕቤት ኣይምሃለወን። ንዘሎ ኣካይዳ ክንደጋግም ከኣ ምነበርና” ይብል። እቲ ጽቡቕ ዜና፡ ፈጠራኻ ከተበራብር ከም እትኽእልን ዝኣረጉ ኣተሓሳስባታት ብምእላይ ሓደስቲ ናይ ምፍጣር ተኽእሎ ከም ዘሎን’ዩ።


ፈጠራዊ ኣተሓሳስባ፡ ህላወ ሓሳባት’ዩ። እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማ መበቈላውን ባህላውን ተቐባልነት ዘለዎ ኰይኑ፡ ጠቐምቲ ዝዀኑ ነገራት ኣብ ህላወ ከተምጽኦም እንከለኻ’ዩ። ፈጣሪ ሓሳብ ክትከውን፡ ሓሳባት ኣብ እትውድነሉ እዋን ፈጠራዊ ምዃን የድሊ። እዚ ማለት ኣስፊሕካ ምሕሳብ፡ ብዙሕ መገድታት ምንዳይ፡ ኣብ ውድዓውነት ምእማን፡ ንነብስኻ ኣብ ተበግሶ ምትብባዕን ምትንታንን’ዩ። ንእተለምዱ ናይ ኣተሓሳስባ መገድታት ምስባር፡ ተዓጻጻፊ ምዃን፡ ብመገዲ ሓደስትን ዘይተለምዱን ውህደታትን ተኽእሎታትን ኣብ መንጎ ዘይራኸቡ ዝመስሉ ነገራትን ሓሳባትን ምፍጣር ፈጠራዊ ኣተሓሳስባ ዝጠልቦ’ዩ። ብተወሳኺ ፈጠራዊ ኣተሓሳስባ ዘይንጹር ኰይኑ ንዝተሰምዓካ ምጽዋር፡ ንነገራት ብእተፈላለየ ሸነኻቶም ክትርእዮም ምኽኣል፡ ካብ ኣብ ሓደ ደው ምባል ስትራተጂታት ወይ ሜላ ምቕያር ማለት’ዩ።
ገለ ካብ ጠባያት ፈጠርቲ ሓሳባት፡ ሓድሽን ዘይተለምደን ነገራት ከምጽኡ ባህ ይብሎም። ዋላ’ውን ይጋገዩ ወይ ዓያሹ መሲሎም ይረኣዩ፡ ኣብ ፈተነ ክኣትዉ ወይ ሓደስቲ ሓሳባት ንምምጻእ ክፍትኑ ኣይፈርሁን። ጆሃን ዎልፍ ጋንግ ቮን ግዩዝ ዝተባህለ ገጣሚ፣ “ደፋራት ፈጠርቲ ሓሳባት ልክዕ ከም ዳማታት ቸዝ (chess men) ንቕድሚት’ዮም ዝምርሹ። ከወድቁ ይኽእሉ’ዮም። እንተዀነ ነቲ ጸወታ ክዕወትሉ’ውን ዘይከኣል ኣይኰነን፡” ይብል።
ከም ኣበሃህላ ተመራማሪ ስነ-ልቦና ሆዋርድ ግሩበር፡ “ናይ ፈጠራ ሰብ ካብ ባዶ ኣይኰነን ዝብገስ። ብራኢኡ፡ ተስፋኡ፡ ናይ ምፍታሽ ወይ ምድህሳስ ደስታኡ፡ ፍትወት ሓቂ፡ ኣብ ፈጠራዊ ንጥፈቱ ብዝፍጠር ታሕጓስ ተደሪኹ’ዩ ስርሑ ዘካውን።”
ፈጠርቲ ውልቀ-ሰባት፡ ልክዕ ከም ቈልዓ ናይ ምጽዋት፡ ምድናቕን ህርፋን ንዕግበተ-ህይወቶምን ይረኣዮም’ዩ። ልክዕ ክዓብዩ ከም ዘይክእሉ ይዀኑ። ንገራት ከኣ ኣኽቢዶም ኣይርእይዎን። ተፈጥሮኣዊ ተውህቦኦም ከኣ ይዕቅብዎ። መስርሕ ኣተሓሳስባኦም ናብ ዘሰልኪ ነገራት ክኸይድ ወይ ደው ክብል ኣየፍቅዱን። ሓደ ሓደ እዋን ፈጣሪ ሓሳባት ንኽትከውን ዳርጋ ተኣምራታዊ ምዃን የድልየካ’ዩ። ንዝዓግቱኻ መናድቕ ከም ዘየለዉ ቈጺርካ ፈናጢስካዮም ትሓልፍ።
ንገለ ሓሳባትን ክልሰ ሓሳባትን (concepts and theories) ብምትሕውዋስን ብምስፋሕን’ውን ክትፈጥር ትኽእል ኢኻ። ስነ-ጥበበኛ ቪንሰንት ቫን ጎኽ፡ ካብ ሓደስቲ ሓሳባት ስነ-ጥበበኛታት ሞነትን ጂዮርጂስ ሲወራትን ብምብጋስ ኣዝዩ መበቈላውን ገላጽን ቅዲ ክፈጥር ክኢሉ’ዩ። ፓብሎ ፒካሶ ንባዕሉ፡ ብናይ ገለ ስነ-ጥበበኛታት ሓሳባትን ምንቅስቓሳቶምን ኣዝዩ’ዩ ተጸልዩ።
ሓደ ሓደ እዋን፡ ንቑሕ ኣእምሮ (conscious mind) ግድላት ክፈትሕ ኣብ ዘይክእለሉ ግዜ፡ ኣእምሮ ትሕተ-ውነ (subconscious mind) ኪንዮ ትርኢታት ብምኻድ ስራሑ የካይድ። ድሕሪ ገለ ምንጭጫሕ ሓሳባት ከኣ ብዘይተጸበናዮ መገዲ ፍታሕ ይመጽእ። ከምዚ ዓይነት ክስተት ካብ ዘጋጠሞም ስነ-ጥበበኛታት ሓደ ጀርመናዊ ገጣሚ ራይነር ማርያ ሪልክ’ዩ። ንሱ፡ “ዲኖ ኤሌግስ” ንዘርእስታ ነዋሕ ግጥሙ ንምጽሓፍ ንዓሰርተ ዓመታት ዝኣክል ተኸላቢቱ። ኣብ መወዳእታ ግና ኣብ ውሽጢ ሒደት ግዜያት ብዘይ ዳግመ-ምንባብ 1,200 መስመራት ዘለዋ ግጥሚ ኰይናትሉ። እዚ ብዘይ ጻዕሪ ወይ ብሃንደበት ዝመጽእ ሓይሊ፡ “እዋን ዋሕዚ” (period of flow) ይበሃል።
ሕልምታት ሓሳባት ዘፍልቑ ዓበይቲ መበገሲታት’ዮም። ሓያሎ ስነ-ጥበበኛታት፡ ጸሓፍትን ሙዚቀኛታትን ብሉጽ ስርሓቶም ደቂሶም ከለዉ ከም ዝውለድ ይገልጹ። ንኣብነት ሜሎዲ ናይታ ሓንቲ ካብተን ፍቱዋት ደርፍታት ክትከውን ዝበቕዐት ናይ ቢትልስ ደርፊ (የስተርደይ)፡ ንፓውል ማክ ካራትኒ ኣብ ሕልሙ ዝመጽአቶ’ያ። ዋላ’ኳ ኣብ ፈለማ ብዛዕባ መበቆላውነታ እንተ ተጠራጠረ፣ ጥዕምትን ፍትውትን ደርፊ ክትከውን በቒዓ’ያ።
ናይ ቀትሪ ሕልሚታት (ደይ ድሪምስ) እውን ኣብ መስርሕ ፈጠራ ኣገደስቲ’ዮም። ምኽንያቱ፡ ኣእምሮ ኣብ ኣዝዩ ዓሚቝ ሓሳባት ስለ ዝሽመም። እዚ ምስ ውሽጥና ኣብ እነዕልለሉ እዋን’ዩ ዝኽሰት። እዚ ክስተት’ዚ “ኣልፋ ስቴት” ተባሂሉ ይጽዋዕ። እንትርፎ ኣብ ዝተወሰነ ነገር ምሕሳብ ንኻልእ ኣድህቦ ኣይትገብርን። ቅድሚ ምድቃስና ዘሎ ግዜ፡ ንኸምዚ ዓይነት ሓሳብ ኣዝዩ ምቹእ’ዩ። መኪና እንተድኣ ክትመርሕ ጸኒሕካ’ሞ፡ ንጕዕዞኻ ክትዝክሮ እንተ ዘይክኢልካ፡ ኣብ ኣልፋ ስቴት ኣቲኻ ነይርካ ማለት’ዩ። ጸሓፊት ሜሪ ሼሊ፡ ነታ ናይ ራዕዲ ዛንታ ዝሓዘለት፡ ‘ፍራንክስተይን’ እትብል ስርሓ፡ ለይቲ ኣብ መንጎ ድቃስን ምብርባርን እንከላ ዝደረሰታ’ያ። ናብ ከምዚ ዓይነት ኵነተ-ኣእምሮ ንምምጻእ ኣዕሚቝካን ሃዲእካን ብምስትንፋስ ኣእምሮኻ ኣንጽሃዮ። ኣብ ህድኣትን ዝለዓለ ንቕሓትን ንኽትኣቱ፡ ሰብነትካን ኣእምሮኻን ካብ ጸቕጢ ኣናግፎ። ሰብነትካ እናተሓጸብካ’ውን ኣብ ከምዚ ዓይነት ኵነተ-ኣእምሮ ክትኣቱ ትኽእል ኢኻ።
ብዘይካ’ዚ ንፈጠራዊ ኣተሓሳስባኻ ዝሕግዙ ካልኦት ፈኰስቲ ነገራት ኣለዉ። ንኣብነት ልስሉስ ወይ ድማ ክላሲካል ሙዚቃ ምስማዕ ጽቡቕ’ዩ። ገለ ንፈጠራዊ ኣተሓሳስባኻ ካብ ዝጸልዉ ነገራት ንምጥቃስ ደማ፣-
• ስሩዕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ምግባር
• እተመጣጠነ መግቢ ምውሳድ
• ርእሰ ተኣማንነትካ ምዕባይ
• ዝረኣኻዮም ፍጻመታት እትምዝግበሉ ጥራዝ (ጆርናል) ብምድላው፡ ግጥሚታት፡ ሓጸርቲ ዛንታታት፡ ደርፍታትን ካልእን ምጽሓፍ
• ስእለ-ኣእምሮኣዊ ልቢ-ወለድ (imaginative fiction) ምንባብ
• ንኣጠቓቕማ መዓልታዊ ንጥፈታት ብዝምልከት ኣማራጺታት ምንዳይ
• ንዘይመሳሰሉ ነገራት ዘመሳስሎም ክትረኽበሎም ምፍታን
• ንኽትሓስብ ዝድርኹ ቦታታት ምብጻሕን ካልእን

ምንጪ፡ መጽሓፍ Test Your Creative Thinking
ግርማይ ኣብርሃም
ካብ ውልቃዊ ፋይሉ ዝተወስደ ጽሑፍ እዩ።

From Tesfit Abreham’s timeline

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s