ዝተፈላለዩ ጽሑፋት

“ሽልማት ማይልስ ሞርላንድ ምዕዋተይ….” ኣለምሰገድ ተስፋይ

ሽልማት ማይልስ ሞርላንድ ምዕዋተይ፡ ንደረስቲ መንእሰያትና ዘተባብዕ ክኸውን ተስፋ እገብር” 
                     ደራሲ ኣለምሰገድ ተስፋይ
                                    ብ'ዮሴፍ ሃይለማርያም

    ክቡራት ኣንበብቲ፡ ተዋስኦ ‘እቲ ኻልእ ኲናት’ በብእዋኑ፡ ኣብ መድረኻት ኤውሮጳ ክትረኽቦ ዝጸንሐት ተቐባልነት ብዝምልከት ምስ ደራሲኣ ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ ዝገበርናዮ ቃለ-መጠይቕ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳማይ ክፋል ኣቕሪብናልኩም ነይርና። ብዘይካ’ዚ፡ ኣቶ ኣለምሰገድ፡ ኣብ’ቲ ‘ማይልስ ሞርላንድ’ ዝተባህለ ንኣፍሪቃውያን ጸሓፍቲ ብስነ-ጽሑፍ ኣወዳዲሩ ሽልማት ዝህብ እንግሊዛዊ ትካል ተሳቲፉ – ካብ 550 ተወዳደርቲ፡ ምስ ቀዳሞት ሓሙሽተ ብምዃን፡ ቅድሚ ሕጂ ንዝደረሶም ናይ ታሪኽ ጽሑፋቱ እናተርጐመ ኣብ ዓለማዊ መድረኽ ንኸስፍር ዕድል ረኺቡን ናይ ገንዘብ ሽልማት ተዓዊቱን ምንባሩ ጠቒስና፡ ንዓኡ ዝምልከት ኣብ 2ይ ክፋል ከነቕርበልኩም ምዃንና ቃል ኣቲናልኩም ነይርና። በዚ መሰረት፡ ምስ’ዚ ብዓለም ደረጃ ተፈላጥነት እናረኽበ ዝመጽእ ዘሎ ናይ ታሪኽ ተመራማሪ፡ ደራሲን ተርጓምን ናይ ዝገበርናዮ ዕላል፡ ጽማቚ እንሆ – ሰናይ ንባብ።

ካልኣይን መወዳእታን ክፋል

ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ፡ ብኸመይ ኢኻ ኣብ’ቲ ውድድር ክትሳተፍ ክኢልካ?

ኣቐድም ኣቢሉ፡ ኣብ ኣመሪካ ዘለዉ ገለ ፈተውቲ፡ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ሓደ ሽልማት ዝውሃብ ኣሎ’ሞ፡ ናብኡ ጽሒፍካ እማመ ዘይተቕርብ ኢሎሙኒ። እቲ ሽልማት፡ ብማይልስ ሞርላንድ ዝተባህለ ትካል ዝወሃብ’ዩ። ማይልስ ሞርላንድ፡ “ራይቲንግ ስኮላርሽፕ ኣዋርድ’ ዝተባህለ ሽልማት መስሪቱ፡ ኣብ ብዙሕ ናይ ግብረ-ሰናይ ተግባራት ዝነጥፍ’ዩ። ሓደ ካብ’ቲ ዝገብሮ፡ ንኣፍሪቃውያን ደረስቲ ምትብባዕ’ዩ። ንሱ ዝህቦ ሽልማት፡ ከም’ቲ ካልእ ሽልማታት ማለት፡ ንሓደ ሕሉፍ ጽሑፍ ዝወሃብ ዘይኰነ፡ ንሓፈሻዊ ጽሑፋትካ ዝወሃብ ሽልማት’ዩ። ኣብ’ቲ መጀመርታ ንኸምዚ ኸማይ ብዕድመ ዝደፍኡ ደረስቲ ዝኸውን ስለ ዘይመሰለኒ ኣይተገደስኩሉን። እቲ ውድድር ንኽዕጾ ክሳብ ሰለስተ ኣርባዕተ መዓልቲ ዝተርፎ’ውን እማመ ኣየቕረብኩን። ዳሕራይ ግን ‘እስከ ዘይፍትን ብምባል’ ተወዳዲረ። ኣብ’ቲ ውድድር እተቕርቦ ድማ፡ ሓደ እማመ (proposal)፣ ካልኣይ ካብ ጽሑፋትካ ንመርኣዪ እትኸውን ጽሕፍቲን፣ ሳልሳይ ከኣ፡ ጽሑፋትካ ብምሉኡ እንታይ ምዃኑ ኣሕጺርካ መግለጺታት ብምሃብን’ዩ። እቶም ደያኑ ዝፈርዱኻ ድማ፡ ነታ ዘቕረብካያ እማመ ምስ ዝቕበሉዋ፡ ሓዲሽ ነገር ከተምጽእ ትኽእል’ያ ዝብል መረዳእታ ምስ ዝህልዎምን እታ ጽሕፍትኻ ብልጽትን ናይ ኣጸሓሕፋ ክእለትካ እተመስክርን ኰይና ምስ ዝረኽቡዋን እዩ።

እቲ ውድድር’ሞ፡ ከመይ ነይሩ?

እቲ ውድድር ኣብ 2017 እዩ ንመበል 5ይ ዓመቱ ተኻዪዱ። ካብ ትሸዓተ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝመጻእና 550 ኣፍሪቃዊያን ጸሓፍትን ደረስትን ድማ ተሳቲፍና። ካብኣቶም፡ ፈለማ 21 ጸሪና፡ ዳግማይ ብዝተኻየደ ምጽራይ ግና ሓሙሽተ ተመሪጽና። ቅድሚ ሕጂ ዓመታዊ ኣርባዕተ ሰባት ጥራይ’ዮም ዝዕወቱ ነይሮም። ሎሚ ግን፡ ብሰንኪ እቲ ውድድር ሓያል ምንባሩ፡ ደያኑ ካብቶም ዝተመረጽና ሓሙሽተ ተወዳደርቲ ንሓደ ንኸትርፉ ክውስኑ ስለዘይከኣሉ፡ ዕዉታት ሓሙሽተ ኰይንና። እቶም ምሳይ ዝተዓወቱ ክልተ ደቂ ናይጀርያ፡ ሓንቲ ጓል ደቡብ ኣፍሪቃ ሓንቲ ድማ ጓል ዚምባብወ’ዮም። ኣርባዕቲኦም ብልቢ ወለድ ክዕውቱ ከለዉ፡ ናተይ ፍልይ ዘብሎ ግና፡ ብሓቀኛ ታሪኽ ምዕዋተይ’ዩ።

ንመወዳደሪ ዘቕረብካየን ጽሑፋትካ ኣየኖት ነይረን?

ኣብ’ቲ እማመ፡ ነተን ሰለስተ ጽሑፋተይ – ኣይንፈላለ’ (1941-1950)፡ ‘ፈደረሽን ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ፡ ካብ ማትየንሶ ክሳብ ተድላ’ (1951-1955)፡ ‘ኤርትራ ካብ ፈደረሽን ናብ ጐበጣን ሰውራን’ (1956- 1962) ዝብላ’የ ኣቕሪበየን። ነዚኣተን ከኣ፡ ነቲ ውሽጣዊ ምዕባለ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘርእያ ስለዝዀና’ዩ። ውሽጣዊ ምዕባለ ታሪኽና፡ ኵሉ ግዜ በቲ እንግሊዝ፡ ኣመሪካ፡ ፈረንሳ፡ ኢትዮጵያ፡ ዘቕርብዎ ሰነዳት ስለዝፍረድ፡ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ከመይ ጌሩ ካብ ዓመጽ ናይ ፈደረሽን ናብ ሰውራ፡ ካብ ሰውራ ናብ ናጽነት መጺኡ ኣየርእን’ዩ። መጽሓፍተይ ግና፡ ንዓኡ ከርእያ’የን ዝብገሳ። ዘቕረብኩዎ እማመ ድማ፡ ‘ነዚ ጸሚቘ ከርኢ ኣብ ሓደ ናይ እንግሊዝኛ ቅጺ ከቕርብ’ ዝብል’ዩ። ካልእ፡ “ወኪ ዝተቓጸለትሉ መዓልቲ” ዘርእስታ ናተይ ሓጻር ዛንታ፡ ኣብ ናይ ዓዲ እንግሊዝ መጽሔት ዝተሓትመት ስለዘላ፡ ከም መርኣያ ናይ ስነ-ጽሑፋዊ ዓቕመይ ኣቕሪበሎም። እዚኣተን ከኣ ኣዐዊተናኒ።

ተዋሂብኩም ዘሎ ዕዮ እንታይ’ዩ?

ተዓዊትና ዘለና ሓሙሽተና ደረስቲ፡ ብመሰረት ዘቕረብናዮ እማመ ሓደ ጽሑፍ ከነቕርበሎም ግዴታ ኣለና። ንኣብነት፡ ኣነ ካብ ሰለስቲአን ጽሑፋተይ ንታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ እትገልጽ ሓንቲ ቅጺ መጽሓፍ ጸሚቘ ብቛንቋ እንግሊዝ ከዳሉ’የ። እቶም ካልኦት ኣርባዕተ ዕዉታት ድማ፡ ምስ ከባቢኦም ዝኸይድ ታሪኻዊ፡ ፋንታዝያውን ተመሳሳሊ ልቢ ወለድን ከቕርቡ እዮም። ነዚ ተዋሂቡና ዘሎ ዕዮ፡ ኣነ ኣብ ውሽጢ 15 ወርሒ ክውድኦ፡ ንሳቶም ድማ ኣብ ውሽጢ 12 ወርሒ ክውድእዎ ተሓቢሩና ኣሎ። ተዓዊትናሉ ዘለና ናይ ገንዘብ ሽልማት ድማ፡ ወርሓዊ ብእነቕርቦ ስራሓት እናተቖራረጸ’ዩ ዝወሃበና።

ኣንበብቲ ደኣ ሻሂ ኣስትየና ከይብሉኻ’ምበር፡ መጠን ሽልማትካዶ ምሓበርካና?

እቲ ሽልማት፡ ኣብ ሓደ ግዴታ ዘእትወካ ስራሕ ደኣ’ምበር፡ ብዙሕ ገንዘብ ኣይኰነን። ሚልዮነር ዝዀንኩ ከኣ ከይመስለካ – ውሑድ’ዩ። እንተደሊኻ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ማይልስ ሞርላንድ ክትርእዮ ዝከኣል’ዩ። ካብ ኣፍካ ክሰምዖ ካብበልካግን፡ኣብውሽጢ15ወርሒ እናተቖራረጸ ዝወሃበኒ ናይ 22,500 ፓውንድ ናይ ገንዘብ ሽልማት ተዓዊተ ኣለኹ። ካብተን ንታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ዝገልጻ ሰለስተ መጻሕፍተይ፡ ወርሓዊ 10 ሽሕ ቃላት ብእንግሊዝኛ እናቕረብኩ ከኣ፡ ኣብ ውሽጢ 15 ወርሒ ንታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ እትገልጽ ውድእቲ መጽሓፍ ከዳሉ እዩ’ቲ ሓሳብ። እቶም ኣርባዕተ ተዓዊቶም ዘለዉ ብጾተይ ድማ፡ ነፍሲ- ወከፎም 18 ሽሕ ፓውንድ ናይ ገንዘብ ሽልማት ተዓዊቶም ኣለዉ።

  በል እንቋዕ ኣሐጐሰካ’ሞ፡ ምስ ተዓወትካ ዝሓደረካ ስምዒት…?

ሓጐስ ይሃብካ! ኣብ’ዚ ሽልማት፡ ሰለስተ ዝመሰጣኒ ነገራት ኣለዋ። እታ ሓንቲ፡ ብገንዘብ ከይተጻገምካ፡ ፍኹስ ኢሉካን ኣስተርሒኻን ክትጽሕፍ ዘኽእል ምዃኑ’ዩ። እዚ ከኣ፡ ኣብ ኣስመራ ወይ ኣብ ቤት ጽሕፈትካ ኰይንካ ክትጽሕፍ እንተደኣ ዘጸግመካ ኰይኑ፡ እቲ ገንዘብ ናብ ባጽዕ ወይ ናብ ካልእ ምቹእ ቦታታት ከይድካ ክትጽሕፍ ዘኽእለካ ስለዝዀነ። እታ ካልኣይቲ፡ እተን ገንዘብ ወርሓዊ ስለዝህቡኻ፡ ኣብ ወርሒ 10 ሽሕ ቃላት ከተዳሉ ወይ ዕስራ ገጽ ክትጽሕፍ ግዴታ ኣለካ። እንተዘይኰነ ገንዘብ ኣይወሃበካን’ዩ። እታ ሳልሳይቲ ድማ፡ ኣብ’ቲ እተዳልዎ ትሕዝቶ፡ ጸቕጢ ዀነ ምስግዳድ ኣይገብሩልካን’ዮም። ኣርታዒ ወይ ኣራሚ ጽሑፍካ ባዕልኻ ዝመረጽካዮ ሰብ ክትገብር ዕድል ኣለካ። ኣብ መወዳእታ’ውን ኣብ ሕትመት ክሕግዙኻ ይኽእሉ’ዮም። ስለዚ፡ ኣነ ንሰለሰቲአን መጻሕፍተይ ጸሚቘ ናብ እንግሊዝ ብምትርጓም፡ ሓንቲ ቅጺ መጽሓፍ ከዳሉ ክታመይ ኣንቢረ ስለዘለኹ፡ ሕጂ ወለቕ ዘለቕ የለን። እቲ ገንዘብ’ውን ቀሲነ ንኽጽሕፍ ዘተባብዓኒ ስለዝዀነ፡ ገግዜ ባጽዕ እንተርኢኻኒ፡ ቀሲነ እጽሕፍ ከምዘለኹ ፍለጥ።

ኣብ’ቲ ውድድር ምዕዋትካ፡ ክንዮ ሽልማት ረብሓ እንታይ’ዩ?

ናይ ታሪኽ ጽሑፋተይ፡ ብትግርኛ፡ ትግረን ዓረብን ጥራይ ተውሲኑ ዘሎ – ብኣምሓርኛ’ውንይፍተን ኣሎ። ሕጂ ግን፡ እዚ ናይህዝቢ ኤርትራ ታሪኽ፡ ብቛንቋ እንግሊዝ ተጻሒፉ ኣብ ዓለም ክዝርጋሕ ስለዝዀነ፡ ካብ ዕጥይጥይምባል ኣውጺኡ፡ ንኽብገስ ዓቢሞራል ሂቡኒ ኣሎ። ‘ነዘን ናይታሪኽ መጻሕትኻ መዓስ ኢኻናብ እንግሊዝኛ ትትርጕመን’እናበሉ ጸቕጢ ንዝፈጥሩለይ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ይኹን ኣብ ደገ ዘለዉ ብጾትን ፈተውትን እውን ቁሩብ ዘቕስን ክኸውን’ዩ። ካልእ፡ እቲ ብዝተፈላለያ ገዛእቲ ዘይምስሉ ሒዙ ዘሎ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ፡ በቲ ሓቀኛ መልክዑ እንብሎ ተዘንትዩ ኣብ ናይ ዓለም ታሪኽ ንኤርትራ ዘፋልጥ ተወሳኺ ጽሑፍ ክኸውን’ዩ። እቲ መጻሕፍቲ ምስ ተሓትመ፡ በቲ ትካል ናብ ናይ ዓለም ኣብያተ ንባብን መጻሕፍትን ክዝርጋሕን ካልኦት ንኽፈልጥዎ ዕድል ክረክብን’ዩ። ሓደ ኤርትራዊ ደራሲ፡ ብኣህጉር ኣፍሪቃ ደረጃ ኣብ ዝግበር ውድድር ተዓዊቱ ክበሃል ከሎ’ውን፡ ንዓና ሓበን፡ ብፍላይ ንመንእሰያትና ሞራል ዘስንቕ’ዩ። ንኤርትራውያን ደረስቲ ድማ፡ ናብ ናይ ዓለማዊ መድረኽ ገጽና ከነማዕዱ’ሞ፡ ንኤርትራዊ ታሪኽን ባህልን ብደረጃ ዓለም ከነፋልጥ ኣፍ-ደገ ክኸፍተልና’ዩ። ኣውራ እቶም ብቕዓት ዘለዎም ብእንግሊዘኛ ዝጽሕፉ፡ ናብ ከምዚ ዓይነት ውድድር ክጥምቱ ክድርኾም ተስፍ እገብር።

ምስ መጻሓፍትኻ ወይ ድርሰታትካ ኣላልየና?

እቶም ዘንብቡን ዝገደሱን’ኳ ይፈልጥወን እዮም በሃላይ’የ። ብዝዀነ፡ ሰለስተ ናይ ታሪኽ መጽሓፍቲ፡ ወዲ ሓደራ፡ ክልተ ቕነ ኣብ ድፋዓት ምስ ናይ እንግሊዝኛ ትርጕማ፡ ጊታኖ፡ ጥምጥም ኣብ ገጀረት፡ . . .ኮታ ክሳብ ዓሰርተ ዝኸውን መጻሕፍቲ ጽሒፈ ኣለኹ። ድራማታት፡ ተዋስኦታት፡ መጽናዕታዊ ጽሑፋትን ሓጸርቲ ዛንታታትት’ውን ኣለዉ።

ኣብ ጽሑፍካ ኰነ ኣብ ካልእ ርክባትካ፡ ኣውራ ምስ መንእሰያት ጽቡቕ ርክብ’ዩ ዘለካ። እዚ ካብ ምንታይ’ዩ ትብል?

ዋእ! እቲ ግዜ’ኮ ናቶም’ዩ፣ እቲ መጻኢ’ውን። ሓደ ደራሲ ምስ መንእሰያት ዘይራኸብ፡ ዘይማኸር፡ እንተደኣ ኰይኑ ደራሲ ክትብሎ የሸግር’ዩ። ኣነ ከኣ፡ መንእሰያት እፈቱ’የ። ምስኦም ምዕላል፡ ምስኦም ምውሳእ ደስ’ዩ ዝብለኒ። ካብኣቶም ብዙሕ’የ ዝመሃር። ሰባት እውን ኣለዉ ኣብ ደቂ-ኣንስትዮ ብዙሕ ኢኻ እተተኩር ዝብሉኒ። ሓቆም እዮም – እተን ቀንዲ ናይ ባህሊ ኣተሓላለፍቲ ንሳተን’የን። ብዛዕባአን ክጽሕፍ ከለኹ፡ እቲ ባህሊ መሊሱ ኳዕ ኢሉ’ዩ ዝረኣየኒ። ንኣብነት፡ ኣብ ሓዘን ክበኽያ ጸኒሐን፡ ኣብ’ታ ጓይላ ከይደን ይስዕስዓ። እዚ ኸኣ፡ ስቕ ኢልካ ኣይኰነን ዝመጽእ – ናይ ውሽጥን ናይ ልብን’ዩ። ናይ’ቲ ባህሊን ናይ ሕብረተሰብን ስምዒት፡ ወለድትን ፈጠርትን፡ ደቂ-ኣንስትዮ እየን። ንሳተን ዘይቅልስኦ ባህልን ልምድን የለን። ስለ’ዚ፡ ኣብ’ቲ ከርሰን፡ ኣብ’ቲ ውሽጠን ዘሎ ስምዒታት ክትገልጸን ከለኻ፡ ንዓይ ካብ ደቂ-ተባዕትዮ ንላዕሊ ዝያዳ ስምዒት’የን ዝህባኒ። ንዓኣን ክገልጸን ስለዝቐለኒ፡ ብዛዕባአን ብዙሕ ጽሑፋት እየ ኣዳልየ።

ምጽሓፍ ክትቅጽሎ ዲኻ?

ነዚ ክልተ ዓመታት፡ እዚ ጀሚረዮ ዘለኹ ስራሕ ክሕዘኒ’ዩ። ጥዕናይ ጽቡቕ’ኳ እንተለኹ፡ እናነኣስኩ ዘይኰነ ዕድመ እናወሰኽኩ እኸይድ ብምህላወይ ግን፡ በቲ ናይ ቀደም ስምዒት ኰነ ቅልጣፈን ህርኩትናን ምጽሓፍ ክንደየናይ ከይህሉ። ብዝዀነ፡ ሓደ ነገር ክገብር’የ፣ ብኸመይ ግን፡ ኣብ’ቲ ስራሕ ምስ ኣተኹ ዝረአ ክኸውን’ዩ።

ኣብ መወዳእታ መልእኽቲ እንተለካ?

ብቐዳምነት፡ ረኺበዮ ዘለኹ ዓወት ውጽኢት ስድራቤተይ – ብፍላይ በዓልቲ ቤተይ ኣብርሀት ሃይለ፡ ኣዕሩኸይን መሳርሕተይን ስለዝዀነ፡ በዚ ኣጋጣሚ ንዅሎም ብልቢ አመስግን። ናብ መንእስያት ዘመሓላልፎ ለበዋ ድማ፡ ብርእሰ-ተኣማንነት ክጽሕፉ እንተዀይኖም፡ ዝገብርዎ ተበግሶን ኣጸሓሕፋን ብፍልጠት፡ ብንባብ፡ ብኽትዕ፡ ብምርምርም፡ ብስራሕ ከስፍሕዎ እላበዎም። ካልእ፡ ኣብ ዓለም ብዙሕ ዕድላት ስለዘሎ፡ መርበባት እናተወከሱ፡ ኣብ ከምዚ ዝመስል ውድድራት ከይፈርሑን ከይተሰከፉን ክሳተፉ’ውን ኣለዎም። እዚ ናተይ ሽልማት ንኸምዚ ሓደ መገዲ ዝኸፍት’ዩ። ፈቲንካ እንተ ዘይተዓዊትካ፡ ዓለም ትጽልምት ማለት ዘይኰነስ – ጸገምካ ክትእርም’ዩ ዝሕግዘካ። ብቐንዱ’ውን፡ ጸሓፊን ደራሲን ኰይንካ ዓቢ ነገራት ክትገብር፡ ብዘይ ውድቀት ኣይከውንን’ዩ። እናወደቕካ፡ እናተንሳእካ፡ እናተነቐፍካ፡ እናተላሕጸጽካ፡ እናደመኻ. . . ኢኻ ኣብ ዝብጻሕ ትበጽሕ፣ ዘሊልካ ኣይብጻሕን’ዩ።

ምንጪ፡ Qadie Manche facebook page

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s